GEÇMİŞE HÜCUM:
OSMANLI İMPARATORLUĞU’NDA
ARKEOLOJİNİN ÖYKÜSÜ, 1753-1914

Editör: Zainab Bahrani, Zeynep Çelik ve Edhem Eldem

SALT, Kasım 2011
ISBN 978-9944-731-26-3


Lord Elgin, 19. yüzyıl başlarında Partenon’un heykellerini söküp İngiltere’ye götürdüğü zaman hem klasik sanatı gelecek nesiller için muhafaza ettiğine, hem de Batı’nın meşru bir şekilde sahip olduğu miras üzerinde hak iddia ettiğine inanıyordu. Fransız hükümeti de, bundan kısa bir süre sonra Milo (Değirmenlik) Adası’ndan kolsuz bir Venüs heykeli satın alıp Louvre’da gururla sergilediği zaman, Fransa’yı antikçağın doğal mirasçısı ilan etmiş oluyordu. Bu arada Avusturyalılar ve Almanlar da, Yakındoğu’nun hemen her yerinde muazzam miktarda heykeli ve mimari eseri toprak altından çıkarıp kendi ülkelerine götürmekle meşguldüler.

Avrupalı araştırmacı ve gezginler 18. yüzyıl ortalarından itibaren, antik dünyanın kalıntılarını araştırmak, kazılarla gün ışığına çıkarmak, kataloglamak ve ülkelerine götürmek amacıyla Yunanistan, Türkiye, Mısır, Suriye, Lübnan ve Mezopotamya’ya akın etmeye başladılar. Oluşturdukları koleksiyonlar ünlü müzelere dönüşürken, geliştirdikleri teknikler ise modern, bilimsel arkeolojinin zeminini hazırladı. Ancak boydan boya kat ettikleri topraklar ve buldukları eski eserler Avrupa’daki imparatorluklara veya yerel yönetimlere değil, Osmanlı İmparatorluğu’na aitti. Peki, Osmanlılar Avrupalıların geçmişe yönelik bu tutkusu hakkında ne düşünüyordu? Antikçağ ve onun kültürel mirasıyla kendileri nasıl bir diyalog içerisindeydi?

Geçmişe Hücum, 1753’te Londra’da British Museum’un kurulması ile 1914’te İstanbul’da Evkaf Müzesi’nin açılması arasında geçen dönemde Osmanlı topraklarında gerçekleştirilen arkeolojik faaliyetleri tarih yazımsal açıdan inceliyor. Arkeolojinin doğuşunu Batılıların Doğu’ya dayattığı yabancı bir kavram veya tamamıyla Avrupa kaynaklı bir icat olarak değil, Avrupa ile Osmanlı dünyası arasındaki etkileşimden ortaya çıkan bir süreç olarak görüyor. Farklı disiplinlerden alanında uzman 15 araştırmacı tarafından kaleme alınmış makaleler, hem arkeoloji ile politika, ideoloji ve ulusal kimlik arasındaki ilişkileri hem de kazı alanlarından çıkarılan eserlerin popüler kültür üzerindeki etkisini konu alıyor.

Sayısız anekdot ve ilginç olayın konu edildiği ve ele alınan döneme ait resimler, heykeller, kartpostallar, fotoğraflar ve Osmanlı arşivlerinden belgelerle süslenmiş olan Geçmişe Hücum, modernitenin icat ettiği antik dünyaya yeni bir bakış açısı sunuyor.


Kapak tasarımı: Future Anecdotes
Kapak görseli: Austen Henry Layard’ın 1849 tarihli Nineveh and Its Remains adlı kitabından (51. levha) ayrıntı
Online sipariş vermek için: Scramble for the Past

İçindekiler



İmla, Transliterasyon ve Tarihler Konusunda Bir Not

Harita: 19. Yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu

Teşekkürler

Giriş: Arkeoloji ve İmparatorluk
Zainab Bahrani, Zeynep Çelik, Edhem Eldem

Ara nağme: 19. Yüzyıl Sonlarında Bir Osmanlı Tablosu ile Kısa Bir Roman

Osmanlı Döneminde Yunanistan’da Yerli Arkeolojiler
Yannis Hamilakis

“Saygısız Bir Sanat Sevgisi”: Yunan Antik Eserlerinin Yağmalanması, 1780-1820
George Tolias

Ara nağme: Mısırlı Bir Tarihçinin Bakışıyla İngiliz Arkeologlar

Layard Girişimi: Kraliçe Viktorya Döneminde Arkeoloji ve Mezopotamya’da Gayrı Resmi Emperyalizm
Shawn Malley

Mezopotamya’nın Keşfinin Anlatılmamış Hikâyesi
Zainab Bahrani

Arkeologların Yunanistan ve Küçük Asya Seyahatleri: 19. Yüzyıl Fransa’sında Arkeolojik Kalıntıların Doğru Kullanımı Üzerine
Sophie Basch

Konstantinopolis’in Yeniden Keşfi ve Bizans Arkeolojisinin Başlangıcı: Tarihyazımsal Bir İnceleme
Robert Ousterhout

Ernest Renan’ın Fenike Araştırması
Henry Laurens

Ara nağme: Osman Hamdi ile Ernest Renan

Milo Venüsü: Modern Bir Mitin Doğuşu
Philippe Jockey

Baalbek’in "Yeniden Keşfi": 19. Yüzyılda Bir İmparatorluk Metaforu
Ussama Makdisi

Huzurlu Bir İlgisizlikten Sıkıntılı Bir Kaygıya: Osmanlıların Gözünde Eski Eserler, 1799-1869
Edhem Eldem

Arkeoloji ve Kültür Politikaları: Osmanlı-Avusturya İlişkileri
Hubert Szemethy

Ara nağme: Bir Mektubun Ardındaki Hikâyeler

Ernst Herzfeld ve Samarra Kazıları
Filiz Çakır Phillip

19. Yüzyılın Sonlarında Anadolu’nun Selçuklu Dönemine Bir Keşif Seferi: Friedrich Sarre ve Reise in Kleinasien
Oya Pancaroğlu

Ara nağme: Halil Edhem’in Evkaf Müzesi Hakkındaki Görüşleri

Anıt Mezardan Müzeye: Eski Eserlerin Osmanlı Modernitesi İçin Dirilişi
Wendy M.K. Shaw

İmparatorluğun Mirası: Geç Osmanlı Devrinde Eski Eserlerin Algılanması
Zeynep Çelik

Ara nağme: Eğitim Aracı Olarak Müze

Özgeçmişler

Seçilmiş Kaynakça

Dizin

Yayın İzinleri
PAYLAŞ
TAKVİME EKLE