Gelecek Sergi:
Denizaşırı
Özer Kabaş ve Zamanları

Denizaşırı: Özer Kabaş ve Zamanları, sanatçı, eğitimci ve yazar Özer Kabaş’ın (1934–1998) resimden sinemaya, tiyatrodan tasarıma uzanan çok yönlü pratiğini ve Türkiye’nin kültür tarihindeki yerini inceliyor. 

Kabaş’ın entelektüel ve sanatsal altyapısı, mühendislik eğitimi aldığı Robert Kolej Yüksek Okulu (Boğaziçi Üniversitesi) ile 1957–1962 yıllarında sanat öğrenimi gördüğü Yale School of Art’ta şekillendi. Bu ona yapısal analiz ile ifade özgürlüğünü birleştiren benzersiz bir bakış açısı kazandırdı.

Genellikle Türkiye resmindeki figüratif yönelimler çerçevesinde değerlendirilen Kabaş, figüratif ve soyut sanat arasındaki kutuplaştırıcı yaklaşımlara mesafeli durdu. Ona göre belirleyici olan, seçilen üsluptan ziyade sanatçının kendi deneyiminden ve içinde bulunduğu çevreden hareketle özgün bir dil kurabilmesiydi. Metinlerinde geliştirdiği “sentez”, “montaj”, “yatay ve dikey etkiler” gibi kavramlarla yerel görsel kültür ile küresel sanat ortamı arasındaki ilişkiyi tartıştı. Ne geleneği değişmeden korunacak bir miras ne de Batı sanatını sorgulamadan benimsenecek bir model olarak ele aldı; sanatın kültür, tarih, coğrafya ve gündelik yaşam arasındaki sürekli etkileşimle şekillendiğini savundu. Resim pratiği ve eğitimciliğinin yanı sıra kurucularından olduğu Urart Sanat Atölyesi’ndeki takı tasarımları, kısa filmleri ve metinleri de aynı düşünsel arayışın parçasıydı.

Kabaş, 1970’lerden itibaren deniz, emek ve insan ilişkisine yoğunlaştı. Resimlerinde doğrusal perspektifi reddederek imgeleri üst üste yığmayı ve doğayla çevrelemeyi tercih etti. Deniz emekçilerini ön plana yerleştiren resimlerinde denizi, figürleri saran bir canlı gibi kullandı. Dalgalar, gökyüzü ve mitolojik yaratıklar ise animistik bir doğa yorumunu yansıtıyordu. Homeros’tan Anadolu efsanelerine uzanan anlatılar, kıyılar, adalar ve deniz yolculukları yapıtlarının düşünsel zeminini oluştururken, balıkçıların, denizcilerin ve liman işçilerinin dünyası daha geniş bir tarihsel ve toplumsal bağlamı anlamanın anahtarı oldu. Deniz sanat pratiğini şekillendirdi ve resim, sanatçı için hem gündelik yaşamın ağırlığı karşısında bir sığınak hem de dille sınırlandırılamayacak bir ifade arayışının taşıyıcısı hâline geldi.

Eğitimci ve yazar olarak sanat tarihi yazımına ve genç kuşak sanatçıların yetişmesine katkıda bulunan Kabaş, 1964–1974 yıllarında Robert Kolej Yüksek Okulu’nda öğretim üyeliği yaptı; Social Hall’un direktörlüğünü ve Robert Kolej Sinema Kulübü’nün danışmanlığını üstlenerek kampüsteki kültür ortamının gelişmesinde etkin rol oynadı. 1971’de yarı zamanlı ders vermeye başladığı İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi’nde (daha sonra Mimar Sinan Üniversitesi) Temel Sanat Eğitimi Kürsüsü’nün çekirdek kadrosunda yer aldı ve Yale’de Josef Albers’ten öğrendiği Bauhaus yaklaşımını bu programa taşıdı. Kürsünün kapatılmasının ardından 1985’te Resim Anasanat Dalı doçent kadrosuna atanan Kabaş, 1990’da profesör oldu ve 1998’deki vefatına kadar pek çok sanatçının yolunu çizmesine rehberlik etti.

Denizaşırı: Özer Kabaş ve Zamanları, Kabaş’ın 1960’lardan 1990’lara uzanan üretimi ile akademik çalışmalarındaki dönüm noktalarına ışık tutuyor. Sergide, sanatçının resimleri ve özgün baskılarının yanı sıra Urart Sanat Atölyesi’nde tasarladığı takılar, İstanbul Hatırası (1967) adlı filmi, Marmara Adası’nda sanatçı Altan Gürman ile birlikte çektiği belgesel film ve Salt Araştırma Özer Kabaş Arşivi’nden derlenen belgeler yer alıyor. Bu malzemelere, sanatçının farklı dönemlerde yolunun kesiştiği Mehmet Güleryüz, Fatma Tülin ve Sedat Pakay’ın yapıtlarından bir seçki de eşlik ediyor. Salt Beyoğlu’nun ikinci ve üçüncü katlarına yayılan sergi, Kabaş’ın sanatın farklı disiplinlerine ilgisini, sanat eğitimine yaklaşımını ve kültür ortamına katkılarını ortaya koyuyor.

***

Program: Tuğçe Kaplan, Vasıf Kortun
Sergi Asistanı: İncila Pertev
Editör: Ezgi Yurteri
Sergi Tasarımı ve Prodüksiyon: Emirhan Altuner
Tasarım ve Prodüksiyon Asistanı: Fulya Aras
Grafik Uygulama: Elif Tuna
Kurulum: OCD Museum Works, TSS Pro, 3T Reklam
İletişim Tasarımı: Fol
Teşekkürler: Beril Anılanmert, Filiz Vuran Aran, Zeynep Atikkan, Mehmet Ayanoğlu, Enis Batur, Bülent Becan, Boğaziçi Üniversitesi Sinema Kulübü, İhsan Bosum, Rabia Çapa, Cevat Çapan, Aytaç Demirci, Lütfi Ensari, Şenol Er, Candeğer Furtun, Grey Art Museum, Mişel Grünberg, Kerimcan Güleryüz, Nathalie Güleryüz, Bülent Gültekin, Tülay Güngen, Hasan Gürdal, IMOGA, Ali Kabaş, Şefik Kabaş, Kadıköy Belediyesi Sinematek/Sinema Evi, Samed Karagöz, Gülsün Karamustafa, Zehra Begüm Kışla, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Prof. Sami Şekeroğlu Sinema TV Araştırma ve Uygulama Merkezi, Zeynep Miraç, Neslihan Muratbeyoğlu, Ahmet Özge, Elif Özge, Deniz Kurtuluş Özgünay, Kathy Pakay, Enis Rıza, Robert Kolej Arşivi, Zeynep Rona, Erol Sağmanlı, Cavit Sarıoğlu, Donald Spanel, Mustafa Taviloğlu, Taviloğlu Koleksiyonu, Eda Tekcan, Süleyman Saim Tekcan, Zeynep Torkak, Deniz Tortum, TRT, Ömer Tuncer, Fatma Tülin, Veysel Uğurlu, URART, Saskia K. Verlaan, Michèle Wong, Yapı Kredi Kültür Sanat

Denizaşırı: Özer Kabaş ve Zamanları, Leyla Tara ve Serdar Erener’in desteği; Eureko Sigorta ve Jotun’un katkılarıyla gerçekleştirilmektedir. Salt, serginin hazırlık sürecinde yardımlarını esirgemeyen ve kişisel arşivlere erişim imkânı sağlayan Yula Kabaş’a teşekkür eder.