Gösterim:
Karanlık Dünya / Âşık Veysel'in Hayatı
Salt Beyoğlu
27 Eylül – 6 Aralık 2025
Karanlık Dünya / Âşık Veysel’in Hayatı (1953) filminden bir kare
©Atadeniz Film
©Atadeniz Film
Açık Sinema
Sanatçı Mike Bode ile senarist Caner Yalçın’ın uzun soluklu araştırmasına dayanan Karanlık Dünya Salt Galata’da devam ediyor. Sergi, aynı adlı filmin hikâyesini 1950’ler Türkiye’sinin kültürel iklimi içerisinde inceliyor. Metin Erksan’ın yönettiği ve Bedri Rahmi Eyüboğlu’nun senaryosunu yazdığı film, sergi süresince belirli aralıklarla Salt Beyoğlu’ndaki Açık Sinema’da gösterilecek.
Toplumsal gerçekçi bir yaklaşımla Sivrialan (Sivas) ve Ürgüp’te (Nevşehir) çekilen Karanlık Dünya, Âşık Veysel’in çocukluğundan tanınmış bir halk ozanı oluşuna uzanan öyküsünü, melodramatik bir gönül hikâyesi etrafında örer. Ancak dönemin tarımsal kalkınma ve kırsal modernleşme politikalarına uygun olarak yeniden kurgulanan filmin anlatısı beklenmedik şekilde yön değiştirir. Erksan’ın ifadesine göre United States Information Service’ten [Amerikan Haberler Merkezi] alınmış, Hudson tarlalarındaki biçerdöverlere ait görüntüler ile sonradan İstanbul’un çeperlerinde çekildiği söylenen okul ve dispanser sahneleri, idealleştirilmiş bir köy imgesi sunmak için kullanılır. Bu eklemeler, Veysel’in yaşam öyküsünü geri plana iterek filmi dönemin resmî ideolojisinin taşıyıcısı bir propaganda aracına dönüştürür. Değişikliklerin ardındaki nedenler arasında, Ankara’daki Merkez Film Kontrol Komisyonu’nun Aralık 1952–Kasım 1953 tarihli üç raporunda bildirdiği sansür kararları vardır. Yapımcı Atlas Film’in kurguda yaptığı değişikliklerin ardından film, Âşık Veysel’in Hayatı adıyla 31 Aralık 1953’te vizyona girer. İsmiyle birlikte tüm atmosferi değişen filmin yaratım süreci, ticari kaygılar ve ideolojik gerilimler, filmi eklektik bir ürün hâline getirir.
Bugün filmden geriye kalan; kopuk bir kurgu, silinmiş ya da eklenmiş sahneler, ses bandındaki bozulmalar ve bunların çevresinde oluşmuş anlatılardan ibaret. Filmin sansüre uğramadan önceki kurgusu ve yapılan değişikliklerden sonra gösterime girmiş versiyonu bilinmiyor. Dolaşımda olan kopyalar arasında da ses, görüntü ve kurgu farklılıkları var. Serginin araştırma sürecinde Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi (MSGSÜ) Prof. Sami Şekeroğlu Sinema-TV Uygulama ve Araştırma Merkezi Arşivi’nde bulunan 35mm nitrat film ise bugüne dek gün yüzüne çıkmamış görüntüleri içeriyor. Bu görüntüler arasında, röportaj ve sözlü tarih çalışmalarında sıklıkla bahsedildiği üzere, ekinlerin zayıflığı nedeniyle filmden çıkarıldığı düşünülen buğday tarlaları yer alıyor. Ayrıca Erksan’ın orijinal kurgudan çıkarıldığını belirttiği, tahrip olmuş bir İsa freskinin Dilim’e Âşık Veysel’i hatırlattığı mağara ve kilise sahnesi, Kapadokya’dan görüntüler, kırsal peyzaj çekimleri ile günlük köy yaşamına odaklanan uzun bir düğün sekansı bulunuyor.
Program kapsamında filmin MSGSÜ’deki restore edilmemiş kopyasının Atadeniz Film’de bulunan versiyona göre düzenlenmiş hâlinin yanı sıra MSGSÜ’nün arşivinde ortaya çıkan yeni görüntüler gösterilecek.
Gösterim Tarihleri:
27 Eylül Cumartesi, 17.00
16 Ekim Perşembe, 19.00
6 Kasım Perşembe, 19.00
6 Aralık Cumartesi, 17.00
Sanatçı Mike Bode ile senarist Caner Yalçın’ın uzun soluklu araştırmasına dayanan Karanlık Dünya Salt Galata’da devam ediyor. Sergi, aynı adlı filmin hikâyesini 1950’ler Türkiye’sinin kültürel iklimi içerisinde inceliyor. Metin Erksan’ın yönettiği ve Bedri Rahmi Eyüboğlu’nun senaryosunu yazdığı film, sergi süresince belirli aralıklarla Salt Beyoğlu’ndaki Açık Sinema’da gösterilecek.
Toplumsal gerçekçi bir yaklaşımla Sivrialan (Sivas) ve Ürgüp’te (Nevşehir) çekilen Karanlık Dünya, Âşık Veysel’in çocukluğundan tanınmış bir halk ozanı oluşuna uzanan öyküsünü, melodramatik bir gönül hikâyesi etrafında örer. Ancak dönemin tarımsal kalkınma ve kırsal modernleşme politikalarına uygun olarak yeniden kurgulanan filmin anlatısı beklenmedik şekilde yön değiştirir. Erksan’ın ifadesine göre United States Information Service’ten [Amerikan Haberler Merkezi] alınmış, Hudson tarlalarındaki biçerdöverlere ait görüntüler ile sonradan İstanbul’un çeperlerinde çekildiği söylenen okul ve dispanser sahneleri, idealleştirilmiş bir köy imgesi sunmak için kullanılır. Bu eklemeler, Veysel’in yaşam öyküsünü geri plana iterek filmi dönemin resmî ideolojisinin taşıyıcısı bir propaganda aracına dönüştürür. Değişikliklerin ardındaki nedenler arasında, Ankara’daki Merkez Film Kontrol Komisyonu’nun Aralık 1952–Kasım 1953 tarihli üç raporunda bildirdiği sansür kararları vardır. Yapımcı Atlas Film’in kurguda yaptığı değişikliklerin ardından film, Âşık Veysel’in Hayatı adıyla 31 Aralık 1953’te vizyona girer. İsmiyle birlikte tüm atmosferi değişen filmin yaratım süreci, ticari kaygılar ve ideolojik gerilimler, filmi eklektik bir ürün hâline getirir.
Bugün filmden geriye kalan; kopuk bir kurgu, silinmiş ya da eklenmiş sahneler, ses bandındaki bozulmalar ve bunların çevresinde oluşmuş anlatılardan ibaret. Filmin sansüre uğramadan önceki kurgusu ve yapılan değişikliklerden sonra gösterime girmiş versiyonu bilinmiyor. Dolaşımda olan kopyalar arasında da ses, görüntü ve kurgu farklılıkları var. Serginin araştırma sürecinde Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi (MSGSÜ) Prof. Sami Şekeroğlu Sinema-TV Uygulama ve Araştırma Merkezi Arşivi’nde bulunan 35mm nitrat film ise bugüne dek gün yüzüne çıkmamış görüntüleri içeriyor. Bu görüntüler arasında, röportaj ve sözlü tarih çalışmalarında sıklıkla bahsedildiği üzere, ekinlerin zayıflığı nedeniyle filmden çıkarıldığı düşünülen buğday tarlaları yer alıyor. Ayrıca Erksan’ın orijinal kurgudan çıkarıldığını belirttiği, tahrip olmuş bir İsa freskinin Dilim’e Âşık Veysel’i hatırlattığı mağara ve kilise sahnesi, Kapadokya’dan görüntüler, kırsal peyzaj çekimleri ile günlük köy yaşamına odaklanan uzun bir düğün sekansı bulunuyor.
Program kapsamında filmin MSGSÜ’deki restore edilmemiş kopyasının Atadeniz Film’de bulunan versiyona göre düzenlenmiş hâlinin yanı sıra MSGSÜ’nün arşivinde ortaya çıkan yeni görüntüler gösterilecek.
Gösterim Tarihleri:
27 Eylül Cumartesi, 17.00
16 Ekim Perşembe, 19.00
6 Kasım Perşembe, 19.00
6 Aralık Cumartesi, 17.00
